Stowarzyszenie Przyjaciół i Sympatyków Ekologii

 

Ważniejsze konwencje międzynarodowe dotyczące problematyki ochrony środowiska, które zostały ratyfikowane przez Polskę:

(konwencje podano w kolejności chronologicznej wg dat utworzenia)

Konwencje dotyczące ochrony przyrody:
  • Konwencja RAMSARSKA – 1971r. w Ramsar w Iranie, Polska ratyfikowała w 1978r. – Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego. Wyróżniono 40 typów obszarów wodno-błotnych takich jak wybrzeża, laguny, rafy koralowe, jeziora, bagna, torfowiska, rzeki i.in, które chroni się głównie ze względu na ich unikalność, reprezentatywność, szczególne walory siedliskowe, obecność rzadkich i chronionych gatunków, miejsce bytowania dużej liczby ptactwa wodnego. Realizacja postanowień konwencji polega głównie na zapewnieniu trwałej ochrony wszystkich obszarów zakwalifikowanych do Spisu Ramsar i ich racjonalnym użytkowaniu. Obecnie w Polsce trzynaście obiektów jest chronione konwencją ramsarską i są to m.in. Biebrzański PN i Słowiński PN, a łączna powierzchnia chronionych w ten sposób obszarów wynosi  w Polsce ponad  125 tys. ha.
  • Konwencja O OCHRONIE ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PRZYRODNICZEGO – 1972r. w Paryżu, Polska ratyfikowała w 1976r. – Nadrzędnym celem konwencji jest prawna ochrona pomników kultury i przyrody o nadzwyczajnej i uniwersalnej wartości. Pomniki te figurują na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Obecnie istnieje 890 takich obiektów w 148 krajach, z których 689 zakwalifikowano jako dziedzictwo kulturowe, 176 jako dziedzictwo przyrodnicze, 25 jako „mieszane” – kulturowo-przyrodnicze (stan na 2009r.). Aby obiekt przyrodniczy stał się przedmiotem ochrony musi on spełniać przynajmniej jeden z czterech warunków: a) stanowi wyjątkowe świadectwo fragmentu historii Ziemi, łącznie z ewolucją biologiczną, b)jest specyficznym przykładem przebiegu procesów ekologicznych i biologicznych w ewolucji ekosystemów lub roślin i zwierząt, c) posiada wyjątkowe walory naturalnego piękna, d) zawiera istotne, naturalne środowisko życia, ważne dla ochrony bioróżnorodności lub gatunków zagrożonych o nieprzeciętnych wartościach uniwersalnych. W Polsce znajduje się jeden obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i jest to Białowieski PN
  • Konwencja WASZYNGTOŃSKA, zwana też CITES – 1973r. w Waszyngtonie, Polska ratyfikowała w 1989r. – Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem. Jej podstawowym celem jest ograniczenie pozyskiwania ze stanu naturalnego gatunków uznanych za ginące poprzez kontrolę handlu żywymi i martwymi zwierzętami i roślinami, rozpoznawalnymi ich częściami oraz produktami pochodnymi. Konwencja ta wymaga m.in. posiadania odpowiednich zezwoleń ministerstwa środowiska danego kraju na posiadanie, handel lub przewożenie organizmów i ich pochodnych wymienionych w załącznikach traktatu.
  • Konwencja BERNEŃSKA – 1979r. w Bernie, Polska ratyfikowała w 1996r. – Konwencja o ochronie dzikiej fauny i flory europejskiej oraz ich siedlisk naturalnych. Konwencja ta reguluje kwestie współpracy krajów Europy ukierunkowanej na ochronę ginącej dzikiej przyrody tego kontynentu. Wyznaczała ona siedliska chronione tworzące sieć Emerald, dziś funkcjonujące w krajach Unii Europejskiej jako sieć Natura 2000. Załączniki traktatu zawierają spis roślin i zwierząt ściśle chronionych w Europie, a także wskazania co do eksploatacji gatunków zagrożonych wyginięciem.
  • Konwencja BOŃSKA – 1979r. w Bonn, Polska ratyfikowała w 1996r. – Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt. Jej celem jest ochrona zagrożonych wyginięciem wędrownych gatunków dzikich ssaków, ptaków, gadów i ryb wymienionych w dwóch załącznikach konwencji. Konwencja zakłada możliwość zawierania umów regionalnych. Polska jest sygnatariuszem dwóch takich porozumień – EUROBATS (1991r) – dotyczy ochrony populacji nietoperzy w Europie i ich siedlisk i ASCOBANS (1992r) – dotyczy ochrony małych waleni Morza Północnego i Bałtyku.
  • Konwencja O RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ – 1992r. w Rio de Janeiro, Polska ratyfikowała w 1995 r. – Trzy główne cele konwencji to: a) zachowanie i ochrona pełnej różnorodności form życia na wszystkich poziomach jego występowania, b) zrównoważone wykorzystywanie i gospodarowanie elementami różnorodności biologicznej, c) sprawiedliwy podział korzyści wynikających z zasobów genetycznych, w tym odpowiedni dostęp do tych zasobów. Problematyka poruszona przez tę konwencję jest tak szeroka, że ciągle trwają prace nad sposobem realizacji poszczególnych działań.

Pozostałe konwencje:
  • Londyn – 1973r. – Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki. Ma ona zapobiegać zrzutom lub wyciekom ze statków szkodliwych substancji zanieczyszczających środowisko morskie. W 1978r. został wydany protokół uzupełniający do konwencji.
  • Helsinki – 1974r. – Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego. Traktat podejmuje tematykę zapobiegania zanieczyszczenia Bałtyku z lądu i ze statków, zakazuje zatapiania odpadów i innych substancji, reguluje współpracę przy zwalczaniu zanieczyszczenia morza, a także zawierają listę substancji niebezpiecznych i szkodliwych. W 1992r. powstała nowa konwencja o tej samej nazwie, która m.in. wzmacnia zobowiązania stron w porównaniu do starej konwencji.
  • Genewa – 1979r. – Konwencja w sprawie transgranicznego zanieczyszczenia powietrza na dalekie odległości. Celem konwencji jest ochrona człowieka i jego środowiska przed zanieczyszczeniami atmosfery, również tymi na dalekie odległości. Ochrona tę mają wspomagać wymiana informacji, konsultacje, prowadzenie badań i monitoringu atmosfery.
  • Canberra – 1980r. – Konwencja o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki. Ma na celu zapewnienie ochrony ekosystemów morskich Arktyki i racjonalnego wykorzystania ich zasobów. Swoim zasięgiem konwencja obejmuje obszary znajdujące się na południe od 60° szerokości geograficznej południowej.
  • Montego Bay – 1982 – Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Traktat ten nie tylko porusza problematykę ochrony środowiska morskiego, ale przede wszystkim kompleksowo reguluje wszystkie zagadnienia prawne, polityczne i ekonomiczne związane z morzami. Jest to kolejna, po konwencjach Genewskich z 1958 i 1969r., konwencja o prawie morza.
  • Wiedeń – 1985r. – Konwencja w sprawie ochrony warstwy ozonowej. Celem tej konwencji jest stały monitoring zawartości ozonu i promieniowania ultrafioletowego słońca z zakresu UV-B w atmosferze oraz badania skutków uszczuplenia warstwy ozonowej w środowisku.
  • Montreal – 1987r. – Protokół w sprawie substancji zubażających warstwę ozonową. Celem protokółu jest redukcja zużycia i produkcji substancji niszczących warstwę ozonową takich jak freony czy czterochlorek węgla. Do protokołu dodane zostały poprawki: londyńskie (1992), kopenhaskie (1992), montrealskie (1997) i pekińskie (1999).
  • Bazylea – 1989r. – Konwencja o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych. Przedmiotem konwencji jest kontrola transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych (wyszczególnionych w załączniku do konwencji) oraz minimalizacja ilości wytwarzanych odpadów niebezpiecznych i innych , a także zapewnienie dostępności do urządzeń służących utylizacji odpadów w sposób bezpieczny dla środowiska.
  • Espoo – 1991r. – Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym. Podejmuje problematykę zasad i trybu wykonywania ocen oddziaływania na środowisko, wzajemnych konsultacji i wymiany informacji pomiędzy krajami w przypadku lokalizacji inwestycji mających znaczące oddziaływanie transgraniczne.
  • Nowy Jork – 1992r. – Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu. Jej celem jest zachowanie stabilizacji gazów cieplarnianych w atmosferze na takim poziomie, który zapobiegałby niebezpiecznemu oddziaływaniu człowieka na system klimatyczny. Konwencja ta nakłada zobowiązania redukcji emisji gazów cieplarnianych do atmosfery w celu zahamowania tempa rozwoju globalnego ocieplenia wywołanego czynnikami antropogenicznymi.
  • Kioto – 1997r. – Protokół z Kioto jest uzupełniniem konwencji nowojorskiej. Jego ratyfikacja oznacza konieczność redukcji emisji gazów cieplarnianych (takich jak CO2, CH4 i NOx) o określony procent do roku 2012
  • Aarhus – 1998r. – Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska. Powstała w celu przyczynienia się do ochrony prawa każdej osoby, z obecnego oraz przyszłych pokoleń, do życia w środowisku odpowiednim dla jej zdrowia i pomyślności. Realizacja celów konwencji polega na umożliwieniu dostępu do informacji, udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska.
opracował Michał Gwóźdź